Gastartikel Eef Swillens: wat te doen tijdens een slapeloze nacht?

De neiging om ons gedrag af te stemmen op slapeloosheid

We hebben de neiging ons dagelijks gedrag af te stemmen op onze slapeloosheid. Dat doen we ook in de wakkere uren van de nacht, bewust of onbewust. Voor herstel is het belangrijk te leren zien wat we precies doen, welke gedachten we hebben en wat we fysiek en emotioneel voelen in dat nachtelijke, wakkere moment.

Hoe mijn eigen strategie eruitzag

Mijn neiging was om me in het dagelijks leven zoveel mogelijk terug te trekken en mezelf te ontzien. ’s Nachts deed ik hetzelfde. Ik zette de spaarstand aan: zo min mogelijk bewegen, vooral niet uit bed gaan en zelfs zo weinig mogelijk ademen.

De frustratie van de nacht

Moest ik tóch naar het toilet, dan gebeurde dat in een spreekwoordelijke gemummificeerde staat: geen overbodige bewegingen, ogen tot spleetjes geknepen, geen lampen aan en nauwelijks ademhalen. Eén grote verkrampte toestand! Van binnen kolkte het van frustratie: ik was gespannen, angstig en diep teleurgesteld. Dat was toen.

De veelgestelde vraag: wat te doen als je wakker ligt?

Tegenwoordig krijg ik vaak de vraag: “Wat moet ik ook alweer doen als ik ’s nachts lang wakker lig?” In het moment zelf weten we het vaak niet meer. Dat is heel natuurlijk: de complexe energie van het wakker liggen kan ons volledig overmannen.

Het brein werkt ’s nachts anders

’s Nachts werkt het brein immers anders: minder relativerend, minder inventief, en vooral gestuurd door snelle, gespannen reacties vanuit het (door slapeloosheid) ongeremde emotionele deel.

Slaap komt vanuit moeiteloosheid en veiligheid

Slaap kan alleen komen vanuit moeiteloosheid en een gevoel van veiligheid. Over wat te doen bestaan veel tegenstrijdige adviezen: van ‘sta even op’ tot ‘blijf rustig liggen’. Logisch dat je in verwarring raakt – die was er immers al door het opgestapelde slaaptekort.

Kies wat bij jou past

Mijn insteek: doe wat het beste bij jóu past en waarbij je een gevoel van veiligheid ervaart. Voor iedereen betekent dat iets anders. De één staat even op, neemt een slok water en laat spanning los door te shaken, de ander luistert naar binaural beats, leest een paar bladzijden, doet een visualisatie, volgt de ademhaling of doet juist helemaal niets.

De kracht van ontspanning zonder doel

Voel jij je rustig en op je gemak bij wat je doet of nalaat in dat moment, dan is dát het meest heilzaam voor je zenuwstelsel, je brein en je innerlijke rust. Dit vormt een waardevol fundament: de pré-fase van inslapen. Laat daarbij het doel los van “zo snel mogelijk weer in slaap vallen”. Zodra we doelen stellen, blijft het brein actief scannen of we die al bereikt hebben.

Bereid je voor met eigen ‘hulpbronnen’

In het nachtelijke moment zoeken naar oplossingen of strategieën werkt juist averechts. Bereid je daarom voor. Weet van tevoren wat jou helpt ontspannen binnen een veilige sfeer. Kies bewust twee of drie ‘hulpbronnen’ die bij jou passen, zodat je keuze-stress en ‘het niet meer weten’ voorkomt.

Maak van wakker liggen een waardevol moment

Het helpt om de situatie om te denken: waarom het wakkere moment niet besteden aan iets fijns waar je overdag niet zo snel aan toekomt? Daarmee laat je je emotionele, overreagerende brein indirect zien dat alles veilig en oké is.

Oppassen voor de interne wekker

In een periode van chronische slapeloosheid merken we vaak dat we rond hetzelfde tijdstip wakker worden. Bijvoorbeeld steeds om 02.00 uur, of rond 04.00 uur (een beruchte). Als we ons lichaam elke nacht rond 04.00 uur uit bed halen, kan het onderbewustzijn dat gaan zien als het ‘nieuwe normaal’.

Elke bouwsteen telt voor herstel

Elke vorm van ontspanning en veiligheid in de wakkere momenten is een bouwsteen in het heropbouwen van vertrouwen in je natuurlijke slaapvermogen. Houd het simpel, klein, comfortabel en vriendelijk voor jezelf, en geef altijd voorrang aan je eigen voorkeur.

Dit waardevolle gastartikel is geschreven door slaap- en ervaringsdeskundige Eef Swillens van slaaptruste.nl, waarvoor hartelijk dank!